Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Julia Szychowiak. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Julia Szychowiak. Pokaż wszystkie posty

Apolityczny program polityczny Jakobe Mansztajna

O Jakobe Mansztajnie można pisać na przynajmniej kilka sposobów, dość dobrze już utrwalonych: albo zacząć od klucza "melanchujni" z Piosenki nocnych wioślarzy II (grzecznie powtarzam przypis Mansztajna: "zasłyszane od julii szychowiak"), albo od motywu śmierci lub samobójstwa, rzucającego dramatyczny cień na Studium przypadku. Można też zastosować stary, sprawdzony chwyt i odnieść się do pozapoetyckiej aktywności poety.

Dość trudno czyta się Mansztajna, bez narosłego kontekstu społeczno-politycznego: swoje zrobiło włączenie wierszy z Wiedeńskiego high-life'u i Studium przypadku do antologii młodej poezji zaangażowanej Zebrało się śliny, ale też całe to "skandaliczne" flirtowanie z mainstreamowymi mediami (bo poeci to tylko Planty jesienią, czysta zamiast porządnego obiadu i szlugi na rozpadającym się balkonie).

Dobra, dość hermetycznego bełkotu: Jakobe Mansztajn, poeta rozpoznawalny, pisze Wiersz programowy, warto się temu przyjrzeć. Lubię, bardzo lubię wiersze solidnie zbudowane, brzmiące, dynamiczne, bez kaszlącego rytmu i kulawych przerzutni. To od razu rzuca się w oczy: przez wiersze Mansztajna, nawet, jeżeli cechuje je nieprzeciętna liryczna wrażliwość, idzie się znakomicie. (Zresztą cały Wiersz programowy jest oparty na różnych wariacjach pójścia gdzieś, odejścia, nakazuje przecież "na pełnej kursywie nieprzerwanie iść").

Ale czy da się uciec od kontekstu społecznego? I po co miałoby się to robić? Jest przecież Jan Palach, czeski student, który podpalił się, protestując przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w 1969 roku; są faszyści, prawnicy, nawet ekonomia: cukiernia zamiast księgarni. Ale co mnie fascynuje w poezji Mansztajna, szczególnie tej ulokowanej w Zebrało się śliny między agresywno-pasywnymi (w dobrym znaczeniu, jakkolwiek ironicznie to nie brzmi) wierszami Kamili Janiak a silnie związanymi z wojną na Ukrainie tekstami Dawida Mateusza, to genialna wręcz postawa świadomego obserwatora, który się nie zatrzymuje, choć i "poetę nachodzą wątpliwości" (a "to poważna metafora", jak czytamy w kolejnym wierszu). Dużo tu niezgody na zastaną rzeczywistość, ale jeszcze więcej dynamiki. I ta rzadka w gruncie rzeczy osobista deklaracja: nie agitacja, nie porywanie tłumów. Zresztą to nieprzerwane parcie naprzód to chyba coś więcej niż tylko pusta nadzieja (jakkolwiek pewna wątpliwość wybrzmiewa też w ostatnich wersach). No i ten "jeden wielki gest" na który ma "wystarczyć miejsca": nie widzę tu raczej deklaracji najradykalniejszego buntu w duchu Palacha, choć przecież to w tym kierunku wskazuje drogowskaz z portfela. Wszystko to składa się na bunt, który mi bardzo odpowiada: świadoma refleksja bez popadania w wyraźną deklarację światopoglądową. Nie mówię, że to problem, bo przecież takich gestów nie unikają Konrad Góra, Kira Pietrek czy Ilona Witkowska; po prostu program Mansztajna chyba rozumiem i trafia do mnie to, co pisze, a to wcale nieczęsta cecha poezji tak zwanej zaangażowanej. 






offtop: Słomczyński samochodem, Mansztajn pieszo; następnym razem trzeba będzie znaleźć coś o rowerzystach (przepraszam).

Krótko o krótkich wierszach

Lajkuję, jak wielu innych, statusy Julii Szychowiak. Są, moim zdaniem, znakomite. Zastanowiłbym się jednak dwa razy, zanim powiedziałbym to samo o jej wierszach. Kilka miesięcy temu podczas dyskusji o Intrze doszło między nami dykutantami do swego rodzaju sprzeczki, która dotyczyła właśnie tej najprostszej deklaracji: czy te wiersze są dobre. I to jest chyba dobra okazja, żeby uznać, że takie kryterium – stosowane do poezji szczególnie – jest kryterium wybitnie nietrafionym.

Relatywnie łatwo ocenia się wiersze długie i dłuższe. To znaczy mające kilkanaście plus wersów. Można się doczepić do rymów, rytmu, pointy, sytuacji lirycznej, metafor, środków stylistycznych – że to banalne, że tu nierówno, że ogólnie o co tu chodzi – albo przeciwnie, docenić melodię, prozodię, dobór figur. Gorzej się to sprawdza w przypadku takich wierszy, które zanim się dobrze zaczną, już się kończą. Takie liryczne migawki. Liryczne? A może refleksyjne (tfu)? Albo satyryczne – wtedy mamy klasyczne aforyzmy w stylu Stanisława Jerzego Leca. I tego wszystkiego jest trochę u Julii Szychowiak. Weźmy takie coś:

Zwracam honor
Boga
i Ojczyznę.

Nie bardzo wiem, czy jest tu coś do komentowania. Poza tym, że ta deklaracja gra z wierszem, który pojawia się wcześniej w Intrze:

Gdy byłam mała wyobrażałam sobie,
że zwracać honor
to znaczy rzygać honorem.

Nie pomyliłam się.

I super. Figur stylistycznych tu tyle, co kot napłakał: co najwyżej zabawienie się utartym powiedzeniem, frazeologizmem czy innym oczywistym fragmentem językowej codzienności. Ta prostota (oczywiście, można powiedzieć, że pozorna i kopać głębiej, czego ja robić nie będę, choć polecam i zachęcam) łączy statusy z fejsa z wierszami: i tu i tu autorka łapie jakiś detal z rzeczywistości, wykrzywia go, nadaje mu jakiś sens poprzez zwykłe zwrócenie nań uwagi, i przekuwa go nie tyle w rozbudowaną refleksję nad egzystencją, co raczej w kąśliwy komentarz, na który już nie bardzo da się odpowiedzieć. A jeśli się próbuje, to nie ma co liczyć na lajki.

Parę słów więcej o wierszu z Intro, który rozbraja mnie najbardziej, być może dlatego, że jest mniej facebookowy od innych:

Myślę, że poradzilibyśmy sobie
z tą grupą spoconych, ogromnych mężczyzn.

Gdybyśmy bili ludzi,
gdybyśmy byli ludźmi.


No, tu się dzieje sporo. Po pierwsze: jacy „my”? Kobiety, faceci, a może to nie ma znaczenia? Kto jest, a kto nie jest ludźmi? Z której barykady płynie przekaz? Raczej nie czytam tego wiersza jako feministycznego manifestu, w stylu „my, kobiety, według maskulinistycznego dyskursu nie jesteśmy w pełni ludźmi, dlatego nie możemy sobie poradzić z używającymi siły facetami”. Ale nie trafia do mnie też odebranie go w zupełnym oderwaniu od jakiegoś rodzaju konfliktu płci. To szczególny rodzaj pułapki, który zastawia poezja Julii Szychowiak: podchodzisz do niej od strony beki (oczywiście w stosownej ilościach, w końcu to poezja, no nie?), statusów o ojcu, a tu masz babo placek. Mnie takie wiersze trochę rozkładają na łopatki, więc próbuję się z nimi zmierzyć z pewnym przymrużeniem oka. Bo może to też rodzaj satyry? Prawo Poego, w skrócie, głosi, że bez wiedzy o zamiarach autora – lub autorki – możemy nie odróżnić sarkazmu od ekstremizmu. Cóż, Poe, poe… poezja? Bez wiedzy autora, tu – autorki, nie odróżnimy szydery od poważnego wiersza?