Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Czesław Miłosz. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Czesław Miłosz. Pokaż wszystkie posty

O kotach. Miłosz i Baudelaire (trochę pod włos).


Wiecie, co jest najlepsze w kotach? To, że ludzie poważni, a w tym szczególnym wypadku szanujący się poeci pisujący zazwyczaj o sprawach niedostępnych śmiertelnikom, mogą zostać przez sierściucha spacyfikowani. I zamiast smarować kolejny ratujący świat, etykę, miłość albo ludzkość wiersz, piszą na ten przykład wiersz o kocie. Że to po prostu kolejna inspiracja, kolejny temat? Nie. Koty sprawiają, że nawet taki smutny Julio Cortazar uśmiecha się, gdy służy swojemu kotu (nie znalazłem dobrego zdjęcia poety lub poetki z kotem, wszystkie są jakieś mroczno-pretensjonalne albo mają wiersz o kocie zamiast kota - dlatego gościnnie prozaik).


Dzisiaj jest dzień kota. To wspaniały dzień! Koty oczywiście specjalnie się nim nie przejmują, dla nich każdy dzień jest ich dniem. Ale dzień kota to okazja, żeby ich opiekunowie pomyśleli: o, dzisiaj jest dzień kota! Wrzucę zdjęcie kota na fejsa. Albo poczytam wiersze o kotach. Nie można przecież codziennie czytać o śmierci i miłości, co nie?

Dlatego wiersze będą dwa, nie będzie najbardziej sztandarowego wiersza o kocie, bo to nie do końca wiersz o kocie, za to przybędzie na białym koniu (występ gościnny) Czesław Miłosz z wierszem Do pani profesor w obronie honoru kota i nie tylko. Co prawda Miłosz kota traktuje nieco instrumentalnie, bo w wierszu raczej polemizuje z Marią Podrazą-Kwiatkowską (rzecz rozchodzi się o okrucieństwo i naturę zła - oraz zło w naturze), ale wybaczamy mu to za piękną pierwszą strofę, którą ja, osobiście, przeżywam niemal codziennie:

Mój miły pomocnik, nieduży tygrysek
Śpi słodko na biurku obok komputera
I nic nie wie, że Pani jego ród obraża.

Koty bawią się myszą czy półżywym kretem,
Myli się jednak Pani, to nie z okrucieństwa.
Po prostu widzą rzecz, która się rusza.

Bo jednak zważmy, że tylko świadomość
Umie na chwilę przenieść się w to Inne,
Współ-odczuć mękę i panikę myszy.

I tak jak kot, jest cała przyroda,
Obojętna niestety na zło i na dobro,
Obawiam się, że kryje się tutaj dylemat.
(...)

Dalej następuje już Czesław Miłosz, ale warto uchylić rąbka kapelusza za szacunek poety do kota: wyrozumiałość, pieszczotliwość, czułość. Być może mamy tu do czynienia z pewną niestosowną ludzką zarozumiałością (bo świadomość? serio? kto nie zamieniłby świadomości na ogon i pazurki?), ale nobody is perfect. Oprócz kotów, oczywiście. Te bowiem, jak przypomina nam Baudelaire w sonecie Koty, są istotami mistycznymi.

Kochankowie namiętni i sawanci chłodni,
Kiedy czas ich dojrzewa, jednako sprzyjają
Pysznym kotom łagodnym , co mieszkań są chwała,
Jak oni zasiedziałe u domowych ogni.


Przyjacioły nauki i lubieżnych chęci
W ciszę się pogrążają przez grozę ciemności;
Ereb gońców żałobnych dałby im godności,
Gdyby dumę swą służbie umiały poświęcić.


W zamyśleniu majestat mają niedościgły
Wielkich sfinksów, co w głębi pustyni zastygły,
Jakby w wieczny zapadły sen odrętwiający.


Po ich lędźwiach rodzajnych płyną skry magiczne
I gwiezdnymi pyłami, jak piach migoczący,
Połyskują ich błędne źrenice mistyczne.

(przeł. Artur Międzyrzecki)


Próba objęcia słowem fenomenu kota jest z góry skazana na niepowodzenie i /lub niedopowiedzenie wszystkiego, co winno się o kotach powiedzieć (albo wymruczeć), ale w tym sonecie Baudelaire dokonuje jedynego słusznego wyboru: przyznaje otwarcie, że kot nie jest z tej ziemi. Mistyka kota. Fenomenologia ogona. Metafizyka mruku. Koty nie są dla nas, być może my jesteśmy dla nich. Więc bądźmy dzisiaj dla nich, pogłaszczmy je ostrożnie po brzuszku i wróćmy do ponurej rzeczywistości dopiero jutro.

Taran na Miłosza



wiersz dla andrzeja franaszka

gdybym mówił językami laptopów i smartfonów,
a człowieczeństwa klasycystów bym nie znał,
byłbym jak #hasztag brzęczący, error 404.
gdybym nawet login do ludzkich umysłów znał,
a przez gąszcz linków, m@łp i ciasteczek
nie przedarł się, byłbym jak hasło
do pustych serc brzmiący: łza01.
poezja wzruszająca jest
dla ludzkich umysłów i serc,
poezja pocieszeniem jest
dla ludzkiego smutku i łez,
poezja wytchnieniem jest
gdy na ludzi pada deszcz.
poezja jest miłoszem,
gdy byłem miłoszem,
mówiłem jak miłosz,
czułem jak miłosz,
myślałem jak miłosz,
a kochałem jak miłość.

login: miłość
hasło: łza01

Jak sądzę, właśnie przeczytaliście jeden z najlepszych wierszy napisanych w ciągu ostatnich lat – a że wierszy napisanych w ciągu ostatnich lat trochę było, doprecyzuję: wierszy o wierszach napisanych w ciągu ostatnich lat.

Żeby nie było zbyt enigmatycznie, zacznijmy od podstaw. Andrzej Franaszek to krytyk literacki, literaturoznawca, autor potężnej biografii Czesława Miłosza wydanej parę lat temu razem z równie potężnymi Wierszami wszystkimi (1408 stron, wierszy trochę mniej, ale nie łudźcie się, to nie jest rzecz na dwa wieczory). Andrzej Franaszek ma więc sporo do powiedzenia na temat poezji, natomiast wiersz Macieja Taranka jest odpowiedzią na jeden z takich komentarzy, który ukazał się w „Gazecie Wyborczej” dwa lata temu, zatytułowany po prostu: Dlaczego nikt nie lubi nowej poezji?

Nie chciałbym specjalnie zagłębiać się w wywód Franaszka, natomiast jest coś na rzeczy: po śmierci kanonicznych: Miłosza, Herberta, Szymborskiej, została nam dość zróżnicowana ekipa, w której trudno wskazać (o ile jest w ogóle sens to robić) nowego herbertoida, godnego następcę intelektualnej poezji Miłosza czy nawet relatywnie frywolną i chociaż częściowo przystępną nową Szymborską.

Ogólnie rzecz biorąc, nowa poezja nie jest Miłoszem.

I to gryzie wielu krytyków i literaturoznawców, a to z kolei gryzie Taranka. I nie tylko jego – zaręczam słowem, trzy lata polonistyki robią swoje, ale Miłosza nie trzymam przy łóżku (jakkolwiek 1408 stron obciąża moją półkę razem z biografią autorstwa Franaszka). Bliżej już byłoby do mojego łóżka Szymborskiej (brzmi to coraz gorzej), na szczęście Herberta raczej też do łóżka nie zapraszam (już kończę). Nie z tego względu, że uważam twórczość tej poetyckiej trójcy za bezwartościową, przeciwnie. To po prostu rejestr, który z różnych powodów będzie mnie zawsze fascynował jako polonistę, ale raczej nie jako wolnego czytelnika.

Taranek robi więc rzecz bardzo dobrą, bo uderza nie tyle w Miłosza, co przeczytanie Miłosza i czytanie Miłoszem: miłoszowanie, przemiłoszowanie, zamiłoszowanie poezji, patrzenia na poezję, czytania poezji. Robi to, grając na klasyce; trawestuje Hymn o miłości św. Pawła, wchodzi z ironiczną liryką roli w buty krytyka-miłoszologa akcentując niechęć do jakichkolwiek wartościowań opartych o ideowe – a może ideologiczne – założenie, że z klasyką, lub szerzej, PRAWDZIWĄ poezją, się nie dyskutuje.

To zresztą zarzut, który postawił też młodemu pokoleniu poetów Julian Kornhauser, wyrzucając poezji lat 90. bezideowość; na co trzech Marcinów: Sendecki, Baran i Świetlicki, odpowiedziało krótko i rzeczowo:

Napisalibyśmy wiersze
pełne niezłych idei
lub jakichkolwiek.
Ale, drogi Julianie,
żadna nie stoi za oknem.
Tak, za oknem ni chuja idei

U Taranka nie jest aż tak źle, ale zostawiam Was z tym podstawowym, wspólnym dla obu tekstów problemem: jak rozsadzać klasykę? Jak rozmontowywać szkolny kanon, w którym bryluje Mickiewicz, Słowacki, Herbert i Miłosz, a nie bryluje i długo brylować nie będzie Świetlicki, Podsiadło, Sendecki i cała reszta? Resztę jest nawet trudno wymienić bez popadania w potężną wyliczankę, ale o tej właśnie reszcie będziemy pisać szczególnie dużo. Bo jest o czym. Bo samo czytanie poezji ma być zupełnie inne niż to, z którego nabija się Taranek:

poezja wzruszająca jest
dla ludzkich umysłów i serc,
poezja pocieszeniem jest
dla ludzkiego smutku i łez
poezja wytchnieniem jest
gdy na ludzi pada deszcz.

Nieznośny patos klasycystycznego czytania prowadzi do trzech możliwych dróg.


1.   Zostania polonistą zafascynowanym Miłoszem, Herbertem i z obrzydzeniem patrzącym na albumy Świetlików.

2.   Zostania antypolonistą, który poezję zastępuje w najlepszym wypadku naklejkami na lodówkę z cytatami z księdza Twardowskiego.

3.   Czytania tak, jak powinno się czytać: żywego. Nie miłoszowego, nie herbertowskiego, nie odgórnie skazującego wszystko, co napisane przez poetów urodzonych po 1960 czy 1970 za bezwartościowy szmelc.

I dwie uwagi na koniec: Franaszek wcale nie mówi, że to, co po 60. czy 70. to szmelc (inna rzecz, że gdyby mówił to wprost, nie byłby w tym osamotniony). To raz. A dwa: Miłosza też przydałoby się tak czytać, i da się go tak czytać. I może za jakiś czas spróbuję takiego Miłosza pokazać.

I pamiętajcie: łza01. Przyda się.